EOQ (Ekonomik Sipariş Miktarı) Hesaplayıcı

EOQ (ekonomik sipariş miktarı) nasıl hesaplanır?

Her sipariş bir maliyet doğurur: teklif alınır, sipariş açılır, nakliye ödenir, mal kabul yapılır. Bu yüzden az sayıda büyük sipariş vermek cazip görünür. Öte yandan büyük sipariş depoda bekler: paranız stoğa bağlanır, yer kaplar, bozulur ya da eskir. EOQ (Economic Order Quantity), bu iki maliyetin toplamını en aza indiren sipariş miktarıdır.

H   = Elde tutma oranı (i) × Birim maliyet (C)        birim başı yıllık elde tutma maliyeti
EOQ = √( 2 × Yıllık talep (D) × Sipariş maliyeti (S) / H )

Yıllık sipariş sayısı      = D / EOQ
Yıllık sipariş maliyeti    = D / Q × S
Yıllık elde tutma maliyeti = Q / 2 × H
Toplam ilgili maliyet      = Sipariş maliyeti + Elde tutma maliyeti

EOQ noktasında yıllık sipariş maliyeti ile yıllık elde tutma maliyeti birbirine eşittir. Araçtaki maliyet eğrisinde bu, iki çizginin kesiştiği ve toplam maliyet çizgisinin en alt noktaya indiği yerdir.

Örnek hesap

Yılda 12.000 adet kullanılan bir malzemenin birim maliyeti 40 ₺, her siparişin maliyeti 750 ₺ ve yıllık elde tutma oranı %25'tir.

Aynı malzeme şu an 500'er adet sipariş ediliyorsa yıllık maliyet 24 sipariş × 750 + 250 × 10 = 20.500 ₺ olur. EOQ'ya geçmek yılda 7.083,59 ₺ kazandırır.

Elde tutma oranına neler girer?

• Sermaye maliyeti: stoğa bağlanan paranın kredi faizi ya da başka yerde kazandıracağı getiri. Çoğu zaman en büyük kalemdir.
• Depolama: kira, raf, aydınlatma, ısıtma ve depo personeli.
• Sigorta ve vergi.
• Bozulma, eskime ve kayıp: son kullanma tarihi olan ya da model değişimiyle değer kaybeden ürünlerde yüksektir.

Oranı tam bilmiyorsanız kullandığınız kredi faizinin üzerine 5 ile 10 puan eklemek makul bir başlangıçtır. Eğrinin dibi yayvandır: EOQ'dan %10 sapmak toplam maliyeti yalnız %0,5 kadar artırır. Bu yüzden sonucu koli ya da palet adedine yuvarlamaktan çekinmeyin.

Miktar indirimi varsa

Tedarikçi büyük alımda birim fiyatı düşürüyorsa yalnız sipariş ve elde tutma maliyetine bakmak yetmez; alış bedeli de değişir. Kademeleri girdiğinizde araç her kademe için ayrı EOQ hesaplar, kademe sınırının altında kalıyorsa sınıra çeker ve alış dahil yıllık toplam maliyeti karşılaştırır. Örnekteki kademelerle 5.000 adetlik sipariş, daha çok stok tutmasına rağmen yıllık toplamda en ucuz seçenek çıkar.

EOQ ne zaman yanıltır?

Model talebin yıl boyunca düzgün aktığını, sipariş ve elde tutma maliyetlerinin sabit olduğunu varsayar. Mevsimsel ya da kampanyalı talepte, raf ömrü kısa ürünlerde ve depo kapasitesinin sınırlı olduğu durumlarda sonucu olduğu gibi uygulamayın. Dönemden döneme değişen ihtiyaçlar için Parti Büyüklüğü aracındaki Wagner-Whitin ve Silver-Meal yöntemleri daha doğru sonuç verir.