Takt Zamanı ve Çevrim Süresi Analizi

Takt zamanı nasıl hesaplanır?

Takt zamanı, müşteri talebini tam karşılamak için hattan kaç saniyede bir ürün çıkması gerektiğini söyler. Almanca "Takt" (ritim) sözcüğünden gelir: orkestra şefinin tempoyu belirlemesi gibi, üretimin temposunu da müşteri belirler. Hesap basittir: gün içinde üretime ayrılabilen süre, o gün teslim edilmesi gereken adede bölünür.

Kullanılabilir süre (sn/gün) = (Vardiya süresi − Planlı duruş) × 60 × Vardiya sayısı
Takt zamanı (sn/adet)        = Kullanılabilir süre / Günlük talep

Hat kapasitesi (adet/gün)    = Kullanılabilir süre / En uzun çevrim süresi
Teorik en az istasyon        = ⌈ Çevrim sürelerinin toplamı / Takt zamanı ⌉
Hat dengeleme verimi         = Çevrim sürelerinin toplamı / (İstasyon sayısı × En uzun çevrim süresi)
İstasyon yükü                = Çevrim süresi / Takt zamanı

Örnek hesap

İki vardiya çalışan bir hatta her vardiya 480 dakikadır ve 30 dakikası planlı duruştur. Günlük müşteri talebi 1.200 adettir. Kullanılabilir süre (480 − 30) × 60 × 2 = 54.000 saniye, takt zamanı 54.000 / 1.200 = 45 saniyedir.

Hatta dört istasyon vardır: Kesim 38 sn, Montaj 1 44 sn, Kaynak 52 sn, Montaj 2 30 sn. En uzun çevrim süresi 52 saniyedir; hat günde en çok 54.000 / 52 = 1.038 adet üretebilir. Talebin 162 adet altında kalır. Çevrim sürelerinin toplamı 164 saniyedir; teorik olarak en az ⌈164 / 45⌉ = 4 istasyon gerekir. Hat dengeleme verimi 164 / (4 × 52) = %78,85 çıkar.

Takt zamanı ve çevrim süresi aynı şey değildir

Takt zamanı hedeftir, müşteriden gelir ve hesaplanır. Çevrim süresi gerçektir, istasyonda kronometreyle ölçülür. Bir istasyonun çevrim süresi takt zamanından uzunsa o istasyon darboğazdır: önünde yarı mamul birikir, arkasındaki istasyonlar bekler ve hat talebi karşılayamaz. Çevrim süresi takt zamanından çok kısaysa o istasyonda boş kapasite, yani atıl işçilik vardır.

Yamazumi grafiği nasıl okunur?

Araç, istasyonların çevrim sürelerini yatay çubuklarla ve takt zamanını kesikli bir çizgiyle gösterir. Bu grafiğe yalın üretimde yamazumi (yığma) denir.

• Kırmızı çubuk: istasyon takt zamanını aşıyor. İş içeriği bölünmeli, paralel istasyon eklenmeli ya da süre kısaltılmalı.
• Sarı çubuk: yük %85 ile %100 arasında. İstasyon dengeli ama küçük bir aksaklıkta gecikir.
• Yeşil çubuk: yük %85'in altında. Darboğazdaki işin bir kısmı buraya kaydırılabilir.

Efektif takt neden daha kısadır?

Hesaplanan takt zamanı, hattın hiç durmadığını ve hiç fire vermediğini varsayar. Gerçekte arıza, ayar ve hatalı parça olur. Hedef OEE'nizi girerseniz araç takt zamanını bu oranla çarpar ve planlamada kullanmanız gereken daha kısa süreyi verir. Örnekte %85 hedef OEE ile efektif takt 38,25 saniyedir: hat talebi güvenle karşılamak için bu tempoya göre kurulmalıdır.

Sık yapılan hatalar

• Mola ve temizlik sürelerini düşmemek. Kullanılabilir süre olduğundan uzun çıkar, takt zamanı gevşek hesaplanır.
• Aylık talebi takvim gününe bölmek. Talep, çalışılan gün sayısına bölünmelidir.
• Ortalama çevrim süresine bakmak. Hattın hızını ortalama değil, en yavaş istasyon belirler.